Urlop macierzyński przysługuje pracownicy zatrudnionej w oparciu o przepisy kodeksu pracy (umowa o pracę), która urodziła dziecko.

Długość  urlopu macierzyńskiego zależy od ilości dzieci urodzonych przy jednym porodzie i wynosi:

  • 20 tygodni – w przypadku urodzenia jednego dziecka, 
  • 31 tygodni – w przypadku urodzenia dwojga dzieci, 
  • 33 tygodni – w przypadku urodzenia trojga dzieci,
  • 35 tygodni – w przypadku urodzenia czworga dzieci, 
  • 37 tygodni – w przypadku urodzenia pięciorga i więcej dzieci.

Urlop macierzyński rozpoczyna się w dniu porodu. Przepisy przewidują  jednak możliwość wykorzystania nie więcej niż 6 tygodni urlopu macierzyńskiego przed przewidywaną datą porodu. Nie ma obowiązku korzystania z urlopu macierzyńskiego przewidywaną datą porodu.

Przy udzielaniu urlopu macierzyńskiego tydzień urlopu odpowiada 7 dniom kalendarzowym.

Wysokość zasiłku macierzyńskiego

W czasie urlopu macierzyńskiego przysługuje zasiłek macierzyński wynoszący 100% podstawy wymiaru zasiłku.

Uwaga! W przypadku korzystania z góry z, tzw. „rocznego macierzyńskiego”, na który skalda się urlop macierzyński oraz urlop rodzicielski wysokość zasiłku będzie wynosiła 80% podstawy wymiaru zasiłku przez cały okres tego urlopu.

Zasiłek wypłacany jest przez ZUS albo pracodawcę w zależności od ilość osób zatrudnianych przez pracodawcę.

Formalności

Urlop macierzyński rozpoczyna się automatycznie w dniu porodu- nie ma obowiązku składania wniosku o jego udzielenie.

Należy jednak dostarczyć pracodawcy skrócony akt urodzenia dziecka.

Uwaga! Jeżeli chcemy korzystać z tzw. rocznego macierzyńskiego (urlop macierzyński + rodzicielski) wniosek w tym przedmiocie należy złożyć w terminie do 21 dni od narodzin dziecka.

Więcej informacji o urlopie rodzicielskim znajdziesz TUTAJ

Rezygnacja z urlopu i przejęcie jego dalszej części przez ojca dziecka

Mama  po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego ma prawo zrezygnować z pozostałej części tego urlopu i powrócić do pracy, jeżeli:

  • pozostałą część urlopu macierzyńskiego wykorzysta pracownik – ojciec wychowujący dziecko,
  • przez okres odpowiadający okresowi, który pozostał do końca urlopu macierzyńskiego, osobistą opiekę nad dzieckiem będzie sprawował ubezpieczony ojciec dziecka, który w celu sprawowania tej opieki przerwał działalność zarobkową (np. tata prowadzący własną działalność gospodarczą, który zawiesi jej wykonywanie w celu opieki na dzieckiem).

W takim przypadku pracownica składa pracodawcy pisemny wniosek w sprawie rezygnacji z korzystania z części urlopu macierzyńskiego w terminie nie krótszym niż 7 dni przed przystąpieniem do pracy. 

Wniosek ten powinien zawierać:

  • imię i nazwisko pracownicy,
  • wskazanie terminu powrotu do pracy.

Do wniosku dołącza się kopię wniosku pracownika-ojca wychowującego dziecko o udzielenie pozostałej części urlopu macierzyńskiego albo kopię oświadczenia ubezpieczonego-ojca dziecka o przerwaniu działalności zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem przez okres odpowiadający okresowi, który pozostał do końca urlopu macierzyńskiego.

Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownicy.

Pozostałą część urlopu macierzyńskiego, pracodawca udziela pracownikowi ojcu wychowującemu dziecko na jego pisemny wniosek, składany w terminie nie krótszym niż 14 dni przed rozpoczęciem korzystania z części urlopu.

Wniosek ten powinien zawierać:

  • imię i nazwisko pracownika-ojca wychowującego dziecko,
  • imię i nazwisko oraz datę urodzenia dziecka (dzieci), na które ma być udzielona pozostała część urlopu macierzyńskiego,
  • oświadczenie pracownika o okresie urlopu macierzyńskiego wykorzystanych przed porodem,
  • wskazanie okresu, na który ma być udzielona pozostała część urlopu macierzyńskiego.

Do wniosku dołącza się:

  • skrócony odpis aktu urodzenia albo jego kopię,
  • oświadczenie matki o zamiarze rezygnacji z pozostałej części urlopu.

Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika – ojca wychowującego dziecko.

Sytuacje wyjątkowe

Orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji

Pracownica legitymująca się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji, po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 8 tygodni urlopu macierzyńskiego, ma prawo zrezygnować z pozostałej części tego urlopu, jeżeli:

  • pozostałą część urlopu macierzyńskiego wykorzysta pracownik – ojciec wychowujący dziecko albo pracownik – inny członek najbliższej rodziny;
  • przez okres odpowiadający okresowi, który pozostał do końca urlopu macierzyńskiego, osobistą opiekę nad dzieckiem będzie sprawował ubezpieczony – ojciec dziecka albo ubezpieczony – inny członek najbliższej rodziny, który w celu sprawowania tej opieki przerwał działalność zarobkową.

Pobyt mamy w szpitalu

Pracownica, która przebywa w szpitalu albo innym zakładzie leczniczym podmiotu leczniczego wykonującego działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne ze względu na stan zdrowia uniemożliwiający jej sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem, po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 8 tygodni urlopu macierzyńskiego, może przerwać urlop macierzyński na okres pobytu w tym szpitalu albo zakładzie leczniczym, jeżeli:

  • część urlopu macierzyńskiego za ten okres wykorzysta pracownik – ojciec wychowujący dziecko albo pracownik – inny członek najbliższej rodziny,
  • osobistą opiekę nad dzieckiem w tym okresie będzie sprawował ubezpieczony – ojciec dziecka albo ubezpieczony – inny członek najbliższej rodziny, który w celu sprawowania tej opieki przerwał działalność zarobkową.

Śmierć mamy

W przypadku zgonu pracownicy w czasie urlopu macierzyńskiego albo ubezpieczonej – matki dziecka w czasie pobierania zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi tego urlopu, pracownikowi – ojcu wychowującemu dziecko albo pracownikowi – innemu członkowi najbliższej rodziny, przysługuje prawo do części urlopu macierzyńskiego przypadającej po dniu zgonu pracownicy albo ubezpieczonej – matki dziecka.

Porzucenie dziecka

W przypadku porzucenia dziecka przez pracownicę w czasie urlopu macierzyńskiego albo ubezpieczoną – matkę dziecka w czasie pobierania zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi tego urlopu, pracownikowi – ojcu wychowującemu dziecko albo pracownikowi – innemu członkowi najbliższej rodziny, przysługuje prawo do części urlopu macierzyńskiego przypadającej po dniu porzucenia dziecka, nie wcześniej jednak niż po wykorzystaniu przez:

  • pracownicę, po porodzie, co najmniej 8 tygodni urlopu macierzyńskiego,
  • ubezpieczoną – matkę dziecka, zasiłku macierzyńskiego za okres co najmniej 8 tygodni po porodzie.

Urlop w razie urodzenia dziecka wymagającego opieki szpitalnej

W razie urodzenia dziecka wymagającego opieki szpitalnej pracownica, która wykorzystała po porodzie 8 tygodni urlopu macierzyńskiego, pozostałą część tego urlopu może wykorzystać w terminie późniejszym, po wyjściu dziecka ze szpitala.

Ochrona zatrudnienia w czasie urlopu macierzyńskiego

Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie urlopu macierzyńskiego pracownicy, chyba że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z jej winy ( tzw. dyscyplinarka) i reprezentująca pracownicę zakładowa organizacja związkowa ( o ile taka istnieje u pracodawcy) wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy.

Uwaga! Rozwiązanie przez pracodawcę umowy o pracę za wypowiedzeniem w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego może nastąpić tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy. Pracodawca jest obowiązany uzgodnić z reprezentującą pracownicę zakładową organizacją związkową termin rozwiązania umowy o pracę. 

W razie niemożności zapewnienia w tym okresie innego zatrudnienia, pracownicy przysługują świadczenia określone w odrębnych przepisach. Okres pobierania tych świadczeń wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

Warunki zatrudnienia po powrocie z urlopu macierzyńskiego 

Pracodawca dopuszcza pracownika po zakończeniu urlopu macierzyńskiego do pracy:

  • na dotychczasowym stanowisku, a jeżeli nie jest to możliwe, na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu lub na innym stanowisku odpowiadającym jego kwalifikacjom zawodowym
  • za wynagrodzeniem za pracę, jakie otrzymywałby, gdyby nie korzystał z urlopu.